“Een wedstrijd wordt niet op papier gewonnen.” Elke voetbaltrainer die met zijn ploeg net onderuit is gegaan tegen een tweedeklasser, heeft die zin wel eens in een microfoon gemompeld. Het is een cliché, maar een cliché met een kern van waarheid. Met die gedachte keek ik de voorbije weken naar de aanloop van het WK schaken dat op 24 november in Genève van start gaat. Want op papier ziet het er voor titelverdediger Gukesh niet bepaald rooskleurig uit.
Eerst even de feiten. Gukesh en de Oezbeek Javokhir Sindarov, allebei twintig jaar en daarmee het jongste WK-duo ooit, spelen veertien partijen in de Fondation Martin Bodmer in Cologny. Wie als eerste 7,5 punten haalt, mag zich wereldkampioen noemen (FIDE). Sindarov won eerst de World Cup en daarna ongeslagen het kandidatentoernooi met 10 op 14. Een jaar geleden stond hij nog 24e op de wereldranglijst (Chess.com).
Uit nieuwsgierigheid ben ik in de archieven gedoken en heb ik de voorbeschouwingen van alle WK-tweekampen sinds Steinitz – Zukertort in 1886 naast die van vandaag gelegd. Drie parameters: de wereldranglijst, de wedkantoren en de onderlinge klassieke partijen. Het resultaat is een merkwaardig verhaal.
De ranglijst: nooit zo laag
Op de FIDE-lijst van november staat Sindarov vierde met 2782. Gukesh is weggezakt naar een 26e plaats met 2710 (Chess.com). Nog nooit begon een regerende wereldkampioen zo laag geklasseerd aan een titelmatch. Het vorige dieptepunt was, ironisch genoeg, Ding Liren, die twee jaar geleden als 23e tegenover … Gukesh zat. Het verschil van 22 plaatsen is het grootste sinds de tweekampen in 2006 terugkeerden (World Chess).
Wie in punten rekent, ziet wel dat het al erger is geweest. In 2013 had Anand 95 punten minder dan Carlsen, in 1972 stond Spassky 125 punten onder Fischer. Allebei verloren ze hun titel, wat voor Gukesh natuurlijk een schrale troost is. En Chess.com wijst nog op een andere statistiek: sinds 2008 werd niemand wereldkampioen die bij de start lager stond dan vijfde.
Maar wie verder teruggaat, vindt ook de vechters. Volgens de Chessmetrics-ranglijsten die achteraf berekend zijn door Jeff Sonas, stond Mikhail Botvinnik bij zijn matchen van 1951, 1954, 1958 en 1961 telkens ergens tussen de derde en de negende plaats van de wereld. Toch behield hij in al die matchen zijn titel of heroverde hij die (Chessmetrics). In 1961 kwam hij als nummer negen terug tegen de toen onaantastbare Tal en won hij gewoon. Petrosian hield in 1966 als achtste stand tegen nummer één Spassky. De geschiedenis heeft een zwak voor taaie oude mannen, al is Gukesh met zijn twintig jaar natuurlijk eerder een taaie jonge man.
De wedkantoren: zelden zo duidelijk
Bij de bookmakers is het verhaal snel verteld. Bij bet365 krijg je voor een euro op Gukesh 3,40 euro terug, voor Sindarov amper 1,30 (NicerOdds). Omgerekend geeft de markt de uitdager zo’n driekwart kans (OLBG). Dat is ongeveer evenveel als Carlsen in 2013 tegen Anand (Pinnacle), en een stuk meer dan Gukesh zelf als uitdager van Ding in 2024 kreeg.
Een titelverdediger die bij de wedkantoren als underdog aan de start komt, is echter een zeldzaam beestje. Ik vond het enkel terug bij Spassky in 1972, Anand in 2013 en Ding in 2024. Alle drie zijn ze nadien hun kroon kwijtgeraakt. En de favorieten winnen meestal: van de acht WK’s sinds 2012 wonnen zij er zeven. Alleen in 2023 liep het mis, toen Nepomniachtchi als lichte favoriet het onderspit moest delven tegen Ding.
Toch zijn er ook hier de klassieke uitglijders: Capablanca in 1927, Alekhine tegen onze buurman Euwe in 1935, Kasparov tegen Kramnik in 2000. Telkens ging een grote favoriet onderuit, en telkens was het de gevestigde waarde die zich te zeker voelde. Wie die rol in Genève mag spelen, laat ik aan jullie over.
Sindarov zelf schat zijn kansen bescheiden op 50,1 tegen 49,9 (ChessBase India). Een niet onbelangrijke Antwerpse noot: Garry Kasparov, die onlangs in onze stad te gast was, gaf Gukesh zelfs een fractie meer kans (De Standaard). Kasparov is wel vaker tegen de stroom ingegaan, maar zelden zonder reden.
Onderling: een nul die weinig zegt
Dan de onderlinge duels. Gukesh heeft in klassiek schaak nog nooit van Sindarov gewonnen: twee nederlagen (Moskou 2018 en Sharjah 2022) en een remise van 78 zetten op Tata Steel in januari (RamaChess). In de rapid won Gukesh wel één keer, in de blitz won Sindarov er twee.
Maar laat net dit de minst betrouwbare graadmeter zijn. Alekhine had nooit een partij van Capablanca gewonnen en werd in 1927 toch wereldkampioen (Chess.com). Fischer had in 1972 nog nooit van Spassky gewonnen (Wikipedia). En de mooiste: Gukesh zelf had voor zijn match in 2024 nooit klassiek van Ding gewonnen. Omgekeerd leidde Nepomniachtchi in 2021 met 4–1 tegen Carlsen en werd hij met 7,5–3,5 van het bord geveegd. Bovendien gaat het hier om drie partijen, waarvan twee uit de tijd dat beide heren nog met hun ouders naar het toernooi kwamen. Op zo’n steekproef zou zelfs een beginnende statisticus geen cent inzetten.
Op papier en op het bord
Alles samen is het een opvallend plaatje. Gukesh begint als laagst geklasseerde titelverdediger ooit, als duidelijke underdog bij de bookmakers en zonder één klassieke winst tegen zijn uitdager. Het profiel lijkt het meest op dat van Spassky in 1972 en Anand in 2013: kampioenen die op papier op alle fronten achterstonden en hun titel inderdaad moesten afgeven.
Maar een wedstrijd wordt dus niet op papier gewonnen. De ranglijst en de bookmakers hebben de voorbije vijftien jaar redelijk goed voorspeld, de onderlinge resultaten historisch bijna niets. En een WK-match is geen toernooi waarin je ratingpunten sprokkelt tegen 2650’ers. Het zijn drie weken met dezelfde tegenstander, dezelfde zenuwen en een voorbereiding die vaak de doorslag geeft. Gukesh weet beter dan wie ook hoe je als underdog een wereldtitel wint, hij deed het twee jaar geleden.
Mijn advies voor de komende weken: elke speeldag een uurtje vrijhouden, de livecommentaar opzetten en vooral niet te vroeg conclusies trekken. Of zoals de Angelsaksen zeggen: “that’s why they play the games”.
Wie een volledig overzicht wil van alle WK-tweekampen met rankings, quoteringen en onderlinge scores: ik heb alles in een tabel gegoten, en die bezorg ik graag aan wie interesse heeft.


Ik kijk er naar uit!
Sterk staaltje onderzoeksjournalistiek, Patrick.
Hopelijk kan Gukesh er enigszins een wedstrijd van maken. Het format staat op het spel.
Indrukwekkend gestoffeerde prognose! Benieuwd of Sindarov een vervolg breit aan zijn geweldige opmars dan wel of Gukesh een einde maakt aan zijn spectaculaire neergang. Laatstgenoemde lijkt mij geen tweede Ding …
Mooie analyse, zeer benieuwd of de statistieken bevestigd dan wel doorbroken zullen worden.
Onder het motto verzamel geen geld, maar ervaringen trek ik samen met Arthur op 2 december een dagje naar Genève om daar de 7e wedstrijddag (zeer bewust gekozen, wie kan uitleggen waarom?) van heel dichtbij als VIP-gasten te mogen meemaken (inclusief verwelkoming en begeleiding door een GM, een uur toegang tot de speelzaal, een herinnering, een rapidpartij tegen die GM, voortdurend toegang tot de fanzone, .. ) Verslaggeving hiervan volgt uiteraard op de pagina’s van onze geliefde club!
Wow, da’s chique. We kijken er al mee naar uit!
@Patrick: Dat wordt ongetwijfeld meer dan een gewone ervaring. En uiteraard willen we nu graag weten hoe je dat voor elkaar hebt gekregen…
@ Jan door omwille van dat moto geld om te zetten in ervaringen he 🙂
Leuk artikel wel @Patrick en leuke research. Eén bedenking trouwens: Ik vroeg me wel af waarop je je baseerde dat Spassky in 1972 underdog was bij de bookmakers? Je mag mij die tabel zeker eens bezorgen, ik hou van data 🙂
Inmiddels staat Gukesh aan 3.50 op Unibet… Als Sindarov 1.40 of meer zal krijgen dan is het tijd om daar los op te gaan.