Even een voorafname op wat spoedig komen gaat, al staat een en ander minder vast dan kortgeleden gedacht (maar zie daarover het slotgedeelte van dit artikel onder het kopje “BREAKING – of toch niet – NEWS”). Het komende Kandidatenfestijn (Open én Dames) vindt plaats van 28 maart t/m 16 april 2026 in Cyprus. Ik vermoed dat ik u dit land niet per se moet voorstellen, al is de precieze locatie wellicht niet alom bekend: het is een eiland in het oosten van de Middellandse Zee, zowat 70 km onder Turkije, en bijna halverwege op een schuine lijn vanaf het Turkse Antalya (306 km) tot de Libanese hoofdstad Beiroet (240 km) of de Syrische hoofdstad Damacus (326 km). Geografisch behoort het eigenlijk tot Azië, maar om politieke en culturele redenen wordt het tot Europa gerekend en sinds 2004 is het ook lid van de Europese Unie. Plaats van (schaak)handeling is het luxueuze Cap St. Georges Hotel & Resort (5*) bij Paphos, een havenstad in het zuidwesten.
Net zoals in Toronto de vorige keer vinden de twee categoriën (Open en Dames) tegelijk plaats. Een overzicht van het deelnemersveld, met ELO van 1 maart tussen haakjes, en verder de wijze van kwalificatie en het aantal deelnames tot en met deze editie. In het Open, zeg maar de heren, ziet het er zo uit (in volgorde van 1ste plaatsen waar van toepassing):
Fabiano Caruana (2795): 1ste FIDE Circuit 2024, 6x (2016, 2018, 2020, 2022, 2024, 2026)
Praggnanandhaa R. (2741): 1ste FIDE Circuit 2025, 2x (2024, 2026)
Anish Giri (2753): 1ste Grand Swiss 2025, 2x (2016, 2026)
Javokhir Sindarov (2745): 1ste World Cup 2025, 1x (2026)
Matthias Blübaum (2698): 2de Grand Swiss 2025, 1x (2026)
Yi Wei (2754): 2de World Cup 2025, 1x (2026)
Andrey Esipenko (2698): 3de World Cup 2025, 1x (2026)
Hikaru Nakamura (2810): hoogste gemiddelde rating (1 aug 25 – 1 jan 26), 4x (2016, 2022, 2024, 2026)
Caruana doet al voor de 6de keer op rij mee, oftewel 10 jaar aan één stuk. Hij won echter nog maar één keer (2018) en was twee keer gedeeld 2de (2016, 2024). Om maar te zeggen dat het allesbehalve een makkie is om dit tornooi te winnen, ook al doen sommigen het al bij hun eerste deelname, zie Gukesh (2024), die ook meteen wereldkampioen werd, Nepomniachtchi (2020-21), die het twee keer op rij won (2022) en natuurlijk Fischer (1971). Die andere ervaren rot, Nakamura, die in dezelfde periode 4 deelnames bij elkaar sprokkelde, bewijst het ook: hij won het tornooi nog nooit en bracht het één keer tot een gedeelde 2de plaats (2024).
Bij de dames konden de volgende participantes zich plaatsen:
Jiner Zhu (2578):1ste Grand Prix 2024–25, 1x (2026)
Divya D. (2497): 1ste World Cup 2025, 1x (2026)
Vaishali R. (2470): 1ste Grand Swiss 20225, 2x (2024, 2026)
Bibisara Assaubayeva (2516): 1ste Women’s Events Series 2024-25, 1x (2026)
Aleksandra Goryachkina (2534): 2de Grand Prix 2024-25, 4x (2019, 2022–23, 2024, 2026)
Humpy K. (2535): 2de World Cup 2025, 4x (2019, 2022–23, 2024, 2026)
Kateryna Lagno (2508): 2de Grand Swiss 2025, 4x (2019, 2022–23, 2024, 2026)
Zhongyi Tan (2535): 3de World Cup 2025, 4x (2019, 2022–23, 2024, 2026)
Een gelijkaardig patroon bij de dames. Daar won Goryachkina meteen bij haar debuut (2019), en werd ze de keer daarna 2de (2022-23). Ook Tan won, maar wel pas bij haar 3de deelname. Humpy en Lagno wonnen nog niet, maar deelden wel één keer de 2de plaats (2019). Er moet worden bij gezegd dat vóór 2019 de uitdaagster van de wereldkampioene op een andere manier werd bepaald. Zo bekeken waren er wel een 10-tal winnende debutantes. Opmerkelijk, Hou, het onbetwiste nummer 1 bij de dames (sinds Judit Pólgar, die in 2014 stopte), die 4 keer de titel won, en huidig en intussen 5-voudig wereldkampioene Ju deden nooit mee aan het kandidatentornooi. Maar ze wonnen, herwonnen of verlengden hun titel op een andere wijze, cf. het potje dan wel circus dat FIDE er destijds van maakte.
Wat deze editie (m/v) zal brengen, durf ik niet te voorspellen. Van de heren acht ik het denkbaar dat één van de oudjes, met name Caruana of Nakamura, het laken naar zich toe zal trekken, en van de mogelijke outsiders en/of jeugdige garde zie ik Sindarov misschien wel verrassen. Maar Giri en Praggnanandhaa schrijf ik ook niet af, en wat zal Wei doen? De laatste twee, Esipenko en Blübaum, lijken mij het minst kansrijk. De dames zijn nog moeilijker in te schatten. Wie weet wordt het Zhu, in volle opgang, die haar plaats opeist, of versiert Goryachkina haar tweede kans, of de eeuwige Tan haar derde? Humpy en Lagno verwacht ik minder, al zullen ze hoogstwaarschijnlijk niet zomaar stranden, en van Assaubayeva, Divya en Vaishali weet ik al helemaal niet wat te denken. Kortom, de voorwaarden voor een spannende ontknoping zijn alleszins aanwezig. Maar wie het ook wordt, zal hij Gukesh aankunnen, of zij Ju? De eerste lijkt kwetsbaar, de tweede ongenaakbaar. Afwachten, dus, en eerst maar eens kijken wie uitdager/uitdaagster wordt …
BREAKING – of toch niet – NEWS
Het voorgaande vloeide uit de pen in tempore non suspecto, maar het was amper publicatieklaar of er diende zich een complicatie aan. Bleek dat Humpy had laten weten dat ze misschien zou afzien van deelname wegens de oorlog in het Midden-Oosten, en de kans dat Cyprus, toch wel poco in de buurt, opnieuw onder vuur komt te liggen. De Britse militaire installaties op het eiland kregen al enkele raketten op bezoek en een Iraanse drone trof een Britse luchtmachtbasis in het zuiden, zij het zonder veel schade. Of de veiligheid dus wel verzekerd was? Er zijn immers andere dingen in het leven dan een potje schaak dat slechter afloopt dan een partij verliezen.
Er is al gesuggereerd om het hele Kandidatencircus naar elders te verhuizen. De Duitse ondernemer en schaaksponsor Wadim Rosenstein, vooral bekend als oprichter van de WR Group en initiatiefnemer van prestigieuze schaakevenementen zoals de WR Chess Masters, heeft al laten weten dat zijn organisatie desgevallend kan bijspringen en het hele zootje in Duitsland kan ontvangen, met alle kosten gedekt. Daar heeft FIDE vooralsnog geen oren naar, al spitsen ze die wel om de zaken te monitoren en om (tijdig) te kunnen schakelen mocht dat nodig zijn.
Je mag die bezorgdheden natuurlijk niet lichtzinnig terzijde schuiven, maar ik krijg hier toch een beetje een déjà vu-gevoel. Zo gaf Radjabov er in 2020 voor het Kandidatentornooi in Jekaterinenburg ook de brui aan, uit vrees voor het toen oprukkende corona. Achteraf eiste hij dan wel een plaats op in de volgende editie, ter compensatie. Niet voor herhaling vatbaar, lijkt mij. Het beste zou natuurlijk zijn dat de epische waanzin luwt en alles weer een beetje ‘normaal’ wordt. Mocht Humpy effectief afhaken, dan neemt Anna Muzychuk, als eerstvolgende gerechtigde kandidate, haar plaats in. Dat zullen we zien binnen een week of wat, tenzij die is zoals in de politiek (een eeuwigheid) en we in die tijd nog ik-weet-niet-hoeveel meer te zien krijgen. Let’s hope for the best!
Ik zag een staatje op Chess.com van de percentages van deze spelers in de onderlinge resultaten. De hoogste score was verrassend genoeg voor Blubaum.
Esipenko zou volgens die tabel geen schijn van kans maken.
Esipenko mag de vlag van zijn land overigens niet dragen tijdens dit toernooi. In verband met de oorlog. Mogen Caruana en Nakamura dat ook niet nu met de nieuwe oorlog? Of is dat een ander verhaal?
Het is een vraag die je kunt stellen, maar waar ik ook een beetje voor huiver. Parallellen trekken tussen de ene en de andere oorlog, komt vooral de eerste agressor goed uit: wat de andere in Iran doet, kan als legitimatie worden uitgelegd van wat de eerste in Oekraïne doet. Terwijl er, zie het internationale recht, in beide gevallen helemaal niets te legitimeren valt.
Het makkelijke antwoord is: er is geen uitspraak van FIDE die Amerikanen verbiedt om onder Amerikaanse vlag te spelen, en zolang dat zo is, is het dus (formeel) een ander verhaal. En alle genocides en etnische zuiveringen ten spijt, ook spelers uit Israël (die er hier uiteraard niet bij zijn) wordt vanwege FIDE geen duimbreed in de weg gelegd.
Het niet zo makkelijke antwoord: in wezen is het (inhoudelijk, moreel, etc.) niet zo’n ander verhaal. Over maten en gewichten en hoeveel er zoal worden gehanteerd zullen we wel niet snel uitgepraat geraken …
Inderdaad Herman. Eigenlijk zou men er snel over uitgepraat moeten zijn. Sport en politiek zoveel mogelijk scheiden.
Akkoord dat het niet 1 op 1 te vergelijken is. Maar ik proef ook een akkoord over het feit dat we in een wereld leven waarin met verschillende maten gemeten wordt.
In december heeft de Fide besloten om Russische schakers weer toe te laten op de Olympiade. De Nederlandse schaakbond is niet akkoord en kwam met een officieel statement:
De Koninklijke Nederlandse Schaakbond (KNSB) betreurt het besluit van de FIDE om de nationale teams van Rusland en Belarus weer toe te laten tot de FIDE landentoernooien, waaronder de Olympiade.
Ik betreur het dat er bonden zijn die dit betreuren. Ik bedoel: wat kunnen die Russische schakers eraan doen? Die proberen ook maar te focussen op hun schaakcarriere toch?
Ik pleit overigens absoluut niet voor het bannen van Amerikaanse schakers/sporters. Ik vind het gewoon opmerkelijk dat het niet eens in vraag wordt gesteld, terwijl over deelname van Russsiche sporters menigeen een overduidelijke, afkeurende mening heeft.
De inschrijvingen voor het BK in Borgerhout zijn geopend; Zie https://bk.schaakliga-antwerpen.be/
Herman, Fischer won toch niet bij zijn eerste deelname? Hij nam al deel aan het toernooi in 1959/60.
Klopt, Herman, Humpy heeft inderdaad afgezegd vanwege de oorlog.
@ Marc V.A.: Je hebt gelijk. Fischer speelde twee keer een ‘echt’ Kandidatentornooi, in 1959 en 1962, en werd daar respectievelijk 5de en 4de. Nadien kwamen er Kandidatenmatches, en bij zijn eerste deelname aan die eindfase, in 1971, won hij meteen. Allemaal wat verwarrend voor mijn Copilot, die de ene keer geen onderscheid maakt tussen ’tornooi’ en ‘matches’, en in dit geval dus weer wel. Zo zie je maar dat je die AI-slimmerd best niet te snel op z’n woord gelooft. Ik heb ‘m onlangs overigens even zitten testen: met een schaakopgave (Wit: Ke6, Te5 – Zwart: Ke8, mat in drie) en limericks schrijven. Die schaakopgave was bijzonder geestig: eerst was hij er vast van overtuigd dat 1. Te4 de juiste, en enige, oplossing was, en na een viertal ‘Socratische vragen’, kwam hij uiteindelijk wel tot de goede oplossing. Tussendoor strooide hij met complimenten voor mijn “scherpzinnigheid” en tutti quanti, alsof ik een ELO had van pakweg 3400. Het zal niet verbazen laat staan verbijsteren als ik erken dat ik dat (net) niet heb. Bij de limericks viel hij wel stevig door de mand, maar hier heb ik ook geen moeite gedaan om hem bij te sturen. Niettemin, best leerzaam om zo eens wat te experimenteren. Toetje: dit produceerde hij over een schaker in Mortsel:
Er was eens een schaker in Mortsel,
die dacht bij elk stuk: “’t moet kortsel!”
Hij zette zijn paard,
zo sluw en zo vaard,
dat men zei: “Die man speelt met wortsel!”
Dat kan mijn kleine teen nog wel beter, maar goed, het ‘lijkt’ al op een limerick, en alle begin is moeilijk …