Toegegeven, het is al februari, maar we duiken toch nog even januari in, van oudsher de maand waarin een substantieel deel van de wereldschaaktop naar Wijk aan Zee verkast voor één van de meest prestigieuze tornooien des werelds, waarvan de naam intussen al ettelijke jaren begint met de babytaaluiting “ta-ta”. Nog meer Tata trouwens deze keer, want in India was ook de 7^de editie van Tata Steel Chess India (rapid en blitz, Open en Dames) naar de eerste maand des jaars verhuisd. Plaats van handeling was Kolkata (hier beter bekend als Calcutta), de hoofdstad van de deelstaat West-Bengalen. Dat ligt helemaal in het oosten van de noordelijke helft van het land, onmiddellijk links van Bangladesh, en geloof het of niet, het meest oostelijke deel van India ligt daar dan weer voorbij. Elke keer als ik iets van de geografie van India opzoek, verbaas ik me over hoe gigantisch dat land is: wij, België, kunnen er 107 keer in. En de deelstaat West-Bengalen (91 miljoen inwoners, waarvan 4,5 miljoen in Kolkata-stad en 18 miljoen in de agglomeratie) is zelf ook al ruim 2,5 keer zo groot als België. Winnaars (rapid/blitz, resp. Open en Dames) werden Nihal en So, Lagno en Yip, doch dit ter zijde (want ik word al lang niet meer vrolijk van het verslaan van snelschaakgedoe).

Het enige ‘echte’ Tata Steel, in het wereldberoemde dorpje Wijk aan Zee, begon nadat het Indiase vluggertjesfestijn al een dag of zes voorbij was. En zelfs nog later, want een stelletje zelfverklaarde rebellen had niet beter gevonden dan twee ton kolen te droppen voor de ingang en zichzelf ter plekke vast te ketenen. Dat alles omdat de staalreus achter het tornooi nog niet zo klimaatneutraal was als zou moeten, en gut ja, wat doe je dan: niet het bedrijf rechtstreeeks aanpakken, maar het schaakfeest verstoren van professionelen en amateurs die er in wezen niets mee te maken hebben. Niets? Deelnemen betekent meedoen aan “sportswashing”, zo luidt het, maar zo kun je ver gaan om je ‘acties’ goed te praten. Enfin, de troep (kolen én activisten) werd op een of andere wijze afgevoerd en met een vertraging van zowat anderhalf uur kon er eindelijk geschaakt gaan worden.

Zou het jongste veld ooit bij de Masters – gemiddeld 23 jaar – voor nooit gezien spektakel zorgen? Oudje Giri is nota bene 31, en met hem zijn er maar vijf spelers die het levenslicht zagen vóór (en sommigen maar net) het jaar 2000. De jongste spruit in het hoogste gezelschap is het Turkse jongmens Erdogmus, zegge en schrijve 14 jaar. Vier spelers zijn 20 of minder, vijf andere nog geen 25. De Challengers tonen wat meer leeftijdsverschil, met 56 voor de oudste participant, de (zeg maar) legendarische Ivanchuk – en 12 (jawel!) voor de jongste, de Argentijnse belofte en golden boy  Oro, hier misschien op weg naar zijn laatste GM-norm ergo het record van jongste GM aller tijden. Niettemin, op L’Ami (40) na is de rest van het veld ook bepaald jong: één van 12, vijf min 20, zes min 25 en één van 28. Ook mee te geven: zoals zo goed als altijd zitten, al dan niet als excuus-Truus, de dames uitsluitend in deze groep. ELO-verschillen, weet u wel. Deze keer zijn het de obligate thuisspeelster (en laagste ELO) Roebers (19), de Chinese Lu (15), de Amerikaanse Yip (22) en de Kazachse Assaubayeva (21). Geen onverdedigbare keuze, overigens.

Voor een ronde-per-rondeverslag in enig detail is het al wat laat, we zoomen in op enkele noemenswaardige feiten,  ontwikkelingen en vaststellingen. Spektakel, vroeg ik. Het hangt er natuurlijk vanaf wat men daarbij bedoelt. Bloedstollende partijen? Verrassende resultaten? Ophefmakende blunders? Spraakmakende incidenten of controverses? Nu ja, laten we gewoon zeggen: leven in de schaakbrouwerij, en dat was er zeker in deze editie. En als men de eindstand bekijkt, dan staan daar toch een aantal minstens opmerkelijke en veeleer onverwachte dingen in.

Het spectaculairst – het zal wellicht langer over de tongen gaan dan vele echte schaaktechnische hoogtepunten – was  ongetwijfeld de één-zet-blunder van wereldkampioen Gukesh in de 6^de ronde tegen Abdusattorov. In een gelijke stelling (zie diagram) speelde hij 36. … Tg5??, en na het simpele 37. Dxf6+ mocht zijn toren de doos in.

Een geval van schaakblindheid, volgens Caruana, hoewel heel zeldzaam in deze vorm, en naar de reden kan je slechts gissen. Gek genoeg heeft Gukesh nog eens zo’n zelfdestructieve kemel geproduceerd, uitgerekend tegen diezelfde Abdusattorov, m.n. in de Olympiade van 2022 in Chennai, India, waar hij vanuit het niets met 72. Kf3?? een vork op koning en paard toeliet en meteen kon opgeven: 72. … Db7+ (zie diagram).

Twee keer, en op het hoogste niveau, dat lijkt wel problematisch, maar enkel blunders tellen en niet naar de rest kijken vertekent de zaken wel wat. Al opperde Caruana ook dat de ene misschien toch wat bevattelijker is voor het bedoelde euvel dan de andere. Hoe dan ook, als de hoge heren calamiteiten begaan die wij zelf zouden hebben kunnen vermijden (hoewel, ons niet onderschatten in deze), dan is dat ook weer bemoedigend (“Ja, ik heb verloren, maar dan had je Gukesh eens moeten zien!”).

Na drie eerdere pogingen die telkens op het nippertje strandden, wou Abdusattorov toch eens eindelijk de Masters winnen. Keymer, Niemann en Arjun (Erigaisi) waren de eerste leiders, maar vanaf ronde 2 waren er geen maximummers meer en stond Abdusattorov (mee) aan de kop. Een ronde later waren ze met z’n vijven, en vervolgens met twee, Abdusattorov en Niemann, terwijl de derde dagwinnaar, Sindarov, zich in het groepje naaste achtervolgers nestelde. Na de eerste rustdag werd er meteen vier keer gescoord, en per saldo kwam Sindarov mee aan de leiding. In de zesde ronde vielen twee co-leiders weer weg: Niemann verloor (van Keymer) en Sindarov miste een dijk van een kans (tegen Aravindh), zodat Abdusattorov (zie de vorige alinea) alleen eerste werd. De Oezbeek ging door op zijn elan met winst tegen Keymer, Sindarov volgde op een vol punt na remise tegen Niemann. Met de tweede rustdag in zicht enige sensatie: Giri diende de leider zijn eerste nederlaag toe, al bleef die solo op 1, voor Sindarov en een half punt verder Niemann.

Een balans na 8 ronden, want waar zitten al die anderen dan? Erdogmus (14!) en Van Foreest sprokkelden al twee zeges en nog maar één nul, en staan dus op 4 en 5, bij Niemann. Best aardig! Dan volgt een vijftal dat soms minder, soms meer tevreden mag zijn: Giri, Keymer, Fedoseev, Gukesh en Bluebaum. Niet groots, maar wel 50%, dus een eindspurtje kan nog iets moois opleveren. Minder dan groots, Arjun (2^de hoogste ELO) op 11, (titelverdediger) Praggnanandhaa en Nguyen op 12-13 en Aravindh op 14. Sterk Indisch gekruid, dat groepje in de kelder …

In de eerste van de laatste vijf ronden werd vooraan niet gescoord (Sindarov en Abdusattorov hielden elkaar in evenwicht). Het gaf Erdogmus (ten koste van Nguyen) en Van Foreest (die de vloer aanveegde met Keymer) de kans om zich bij Sindarov op de tweede plaats te voegen. Dan toch iets moois in de maak? Ook Praggnanandhaa won (eindelijk, van Aravindh) in deze ronde, en koopt daar nog niet heel veel voor, maar staat bizar genoeg meteen in het gezelschap van Keymer, Gukesh en Arjun. Grote jongens, maar allemaal onder de maat. Met een vlotte zege in de 10^de ronde (tegen een krasselende Giri) voegde Bluebaum zich bij de naaste achtervolgers, terwijl Niemann afhaakte met remise tegen Praggnanandhaa en Erdogmus na een oorveeg van Gukesh. Onderaan versloeg (ELO 1) Keymer (ELO 2)Arjun, en haalde Aravindh het van Nguyen.

Zoals het hoort, wordt de spanning ten top gevoerd met de eindmeet in zicht. Sindarov mepte Arjun onder het canvas en hijst zich mee op 1, Niemann won van Nguyen en voegt zich weer bij Bluebaum en Van Foreest op 3. Giri klom weer naar 50% met een zege tegen Erdogmus, die daarmee naar een zelfde score zakte, terwijl Keymer won van Praggnanandhaa en in één moeite naar de zesde plaats sprong, net boven 50%. In de voorlaatste ronde werden de posities weer wat herschikt. Abdusattorov wees overtuigend Bluebaum terug, en ook Erdogmus en Keymer wonnen. Dat maakt dat er nog vijf kanshebbers zijn op de eindzege: Abdusattorov heeft de beste papieren, met een halfje voor Sindarov, terwijl Van Foreest, Niemann en Keymer nog mogen hopen (ijdel-ga-weg) op een tiebreak, als het duo vóór hen zou falen.

Je zult het meemaken: voor de vierde keer (op 4) heeft Abdusattorov de eindzege voor het rapen, en dan vraag je je af of hij niet een tikkeltje onder stress aan die laatste ronde begint (het zal toch weer niet mislopen, zeker?). Whatever, want anders dan wat we wel vaker zien in dergelijke situaties (leider schuift snel remise voor zo niet de eindzege, dan toch een play-off) gaat de Oezbeek resoluut voor de winst tegen Arjun, die hem nota bene het Evansgambiet voor de voeten gooide. Ook Sindarov ging voluit, tegen een theoretisch iets makkelijker opponent, Nguyen, maar moest uiteindelijk veel dieper gaan om het punt binnen te halen: intussen had zijn landgenoot de klus ook geklaard, zodat de drie hoopvolle kanshebbers van daarnet eraan waren voor de moeite (ze speelden overigens allemaal ‘maar’ remise, wat sowieso te weinig was). NODIRBEK ABDUSATTOROV wint de Masters met een impressionante 9/13, Javokhir Sindarov eindigt tweede met 8,5/13 en is de enige die ongeslagen bleef, Van Foreest, Niemann en Keymer bezetten de plaatsen 3-5 met 7,5/13.

Mooi eindresultaat voor Van Foreest (oud-winnaar) en Niemann (gestaag vooruitgaand na de onverkwikkelijke affaire van een paar jaar geleden). Ook voor Keymer, al is dat een apart geval: vier nullen, maar ook zes keer winst! Bluebaum en Erdogmus volgen (7/13), na een voor beiden verdienstelijk tornooi: de eerste zien we straks in het Kandidatentornooi, van de tweede horen we ongetwijfeld nog veel meer in de komende jaren. Een matig presterend drietal op plaatsen 8-10, met nog net 50%: Giri, doorgaans een stuk beter hier, Gukesh, niet bepaald wereldkampioenachtig (moeten we ons zorgen maken voor zijn titel?) en Fedoseev, de enige van de drie die wél een deftig tornooi speelde (ELO 2705, TPR 2725). Gukesh is overigens de enige Indiase deelnemer met 50%: Praggnanandhaa, winnaar 2025, behaalt 5,5/13, Aravindh, (wellicht) de minst bekende, 4,5/13, net als Arjun, nota bene nummer 2 uit de startlijst, die uit de top 5 en naar de 12^de plek op de wereldranglijst tuimelt. Nee, het was duidelijk niet India boven deze keer. Het mooie weer werd indrukwekkend gemaakt door het duo uit Oezbekistan. Ergens jammer dat Abdusattorov zich niet heeft kunnen plaatsen voor het Kandidatentornooi, maar gelukkig zien we Sindarov daar wel terug. Net als Bluebaum, Giri en Praggnanandhaa. Zou het, wat die laatste drie betreft (en Gukesh), meegespeeld kunnen hebben dat ze niet in hun kaarten wilden laten kijken? Er waren ook nog de Challengers, maar het zij mij vergeven dat ik daar in een flits over ga. Na een hele reeks ups, downs en andere haasjes-over werd de 15-jarige Amerikaanse jongeling ANDY WOODWARD eindwinnaar met een verbluffende (10/13), vóór de eeuwig furieus strijdende Ivanchuk (9,5/13) en de 20-jarige Suleymanli (9/13). Opvallend: twee van de vier dames die ik oneerbiedig – omdat de vrouwen (in mijn ogen althans) in Tata Steel meestal niet op de eerste rij staan – als “al dan niet excuus-Truus” had bestempeld, m.n. Assaubayeva en Yip, doen het, met 100 à 200 ELO minder, beter of minstens zo goed als verschillende van hun hoger gerangschikte medespelers: resp. 5^de (7,5/13) en 7^de (7/13). Lu (16 in februari), die weliswaar goed begonnen was, en Roebers (ook nog maar 19), moesten wel de wet van de sterksten ondergaan en eindigden op de laatste twee plaatsen (resp. 3,5 en 2,5/13). De 12-jarige Oro leek zich een aantal momenten te zullen mengen in de hoogste regionen, maar moest uiteindelijk vrede nemen met een zeer verdienselijke 6^de plaats (7/13). Niet voldoende voor een 3^de GM-norm, vermoed ik (ik lees er toch niets over), maar niettemin flink beter dan zijn ELO liet vermoeden. Ook van hem horen we in de toekomst nog des te meer …