Intussen zijn we een flink aantal ronden verder en hebt u alles live dan wel via Schaaknieuws kunnen volgen, volledig of in grote lijnen, sporadisch of systematisch, te lande of in het buitenland (zoals ondergetekende, zij het niet in Goa, stel je voor). Wat ik daarvan zoal van vind (lol, alsof de wereld daar ook maar één tel sneller of trager zou van gaan draaien), is wellicht nog nieuw, ten minste gedeeltelijk, maar laten we eerst maar eens wat updaten, al is het dan in vogelvlucht.
Zoals al eerder gezegd, hebben de eerste ronden meestal weinig meer te bieden dan de verrassende eliminatie van één of meer toppers, naast uiteraard, een aantal (al dan niet waanzinnig) boeiende partijen tussen veelal ongelijke tegenstanders. Dat is ook kwaliteit, maar niet per se vérdragend, en het doel hier is wel 1, 2 of 3 worden in de einduitslag. De eerste ronden gaan in wezen voornamelijk over wie, en dus ook welke usual suspects, dat niet zullen worden.
Mendonca was de eerste die voortijdig huiswaarts werd gekegeld, maar verder vielen er in de aanvangsronde geen grote verrassingen te rapen. Dat veranderde snel. In ronde 2 gingen So, die opgaf in een stelling die objectief remise was, Nepomniachtchi, Navara, Aravindh en Mishra meteen voor de bijl, Niemann, Nihal, Bu, Murzin, Robson, Oparin (tegen Dardha, mooi werk, Daniel!), Mamedov (in Armageddon) en Vitiugov zakten door het ijs in de tiebreaks.Ook de jonge Oro verloor, maar wel tegen Vidit, toch een klets hoger op de ELO-ladder. Harikrishna zorgde dan weer voor het spectaculairste moment: een dameoffer op zet 8 voor twee lichte stukken, maar met genoeg positionele compensatie (tegenpartij: onveilige koning, ruime ontwikkelingsachterstand) om de zaak te klaren.
Ook ronde 3 zag enkele grote namen sneuvelen. Wereldkampioen Gukesh ging eruit tegen (Rasmus) Svane, Giri werd verschalkt door Donchenko, Abdusattorov verloor van Martinez, Mamedyarov beet in het stof tegen Grandelius, Adams werd gewipt door Lodici en Fedoseev moest zijn biezen pakken vanwege Wojtaszek. En dat alles in de twee klassieke partijen nota bene. Helaas viel ook Dardha daar ten prooi aan Harikrishna, maar dat is allerminst tegen de ELO-logica, natuurlijk. In de tiebreaks versloeg Shankland vervolgens Vidit, werd Deac gevloerd door Karthik en nam Rapport de maat van Turks jeugdtalent Erdogmus. Vachier-Lagrave moest tot het gaatje (Armageddon) gaan om Artemiev tegen de mat te krijgen.
Vanaf ronde 4 begint het grotere werk, gaf ik al aan, wat niets zegt over de kwaliteit van het geleverde schaak, maar des te meer over het slinkende aantal kanshebbers, nog slechts 32 stuks sterk. Wat echter al duidelijk begint te worden, is dat de grote jongens bepaald niet oververtegenwoordigd zijn. Oneerbiedig gezegd: er doet nog veel “klein grut” mee. En deze ronde brengt niet meteen beterschap. Aronian rekent wel meteen (klassiek, dus) af met Wojtaszek, en Le met Karthik, maar Donchenko klopt Bluebaum (die zijn Kandidatenstekje overigens al had), Martinez Sarana, en, meer ELO-logisch, Yakubboev Pranav. Veel on- of minder bekende namen, zegt u? Laat ik u dan deze slachtoffers (niet exhaustief) noemen, van de tiebreaks, met tussen haakjes hun overwinnaars: Praggnanandhaa (Dubov), Keymer (Esipenko), Maghsoodloo (Wei), Vachier-Lagrave (Grebnev), Rapport (Shankland), Yu (Sindarov) en Liang (Sargissian). Van de resterende toppers gingen er dus alweer aardig wat tegen de vlakte. Volledigheidshalve: (Frederik) Svane versloeg Sargsyan, Arjun klopte Leko, Harikrishna haalde het van Grandelius en Sevian van Lodici. De rode draad in mijn verslag, dat stilaan ook wat van een betoog gaat hebben, wordt almaar duidelijker.
Voor ronde 5, aka de 1/8ste finales, zijn ze nog maar met 16. Als we ELO buiten beschouwing laten en gewoon kijken naar de plaats op de startlijst, vinden we niet meer dan 2 top 10’ers: Arjun (2) en Wei (7), beiden overigens ook in de top 10 van de wereld. Verder de nummers 13, 15, 16, 23, 24, 27, 28, 30, 46, 57, 61, 64, 76 en 86. Bekijk de ELO’s en het is nog erger. Het kruim van de wereld schittert door afwezigheid. Het is een beetje zoals bij het programma de Verraders: het zijn, een uitzondering daargelaten, niet de beste of slimste ‘bondgenoten’ die de finale halen, maar de zwakste of domste, die er tot in den treure naast zaten met hun verdenkingen. Natuurlijk gaat het hier niet over zwakke of domme schakers – gelukkig loopt elke vergelijking wel ergens mank.
Dat de ELO-logica soms ook gespecteerd wordt, het zou er nog aan mankeren. Van de minderheid die toesloegen in de klassieke fase noemen we alvast Arjun en Wei, die resp. Aronian en Sevian elimineerden, telkens met 1,5-0,5. Ook Sindarov en Yakubboev wonnen ELO-logisch en met dezelfde cijfers van Svane en Sargissian. In de tiebreaks kreeg Esipenko snel Grebnev klein, maar de andere 3 confrontaties zagen een zege voor het laagste (soms gewoon: ‘iets lagere’) ELO: Shankland, Donchenko en Martinez kegelden Dubov, Le en Harikrishna uit het tornooi.
Intussen zijn de kwartfinales aan de gang, maar na dag 2 heeft enkel Yakubboev de zaak al kunnen beslechten: 1,5-0,5 tegen Donchenko. Dat de 2 uit de top 10 elkaar moeten partij geven, is misschien mooi voor de anderen, maar zou interessanter geweest zijn als finale, of minstens halve finale. Hoe je het ook draait of keert, de kans is groot dat er 2 of 3 “mindere goden” (met alle respect, overigens) straks in het Kandidatentornooi zitten. Herinner u Abasov in 2024, Alekseenko in 2021. Is dat wat we moeten willen?
Als u het mij vraagt: nee. Laten we wel wezen: sommigen spelen hier misschien het tornooi van hun leven en versieren op die manier, eenmalig, een plaats in het Kandidatentornooi. Moeten de toppers maar beter spelen, kun je dan zeggen. Dat is misschien zo, maar zo is Harm Ottenbros destijds ook wereldkampioen wielrennen geworden: de anderen gunden het elkaar niet en reden dus (doelbewust) niet beter (dan de relatief kleine garnaal die won). Dat is ook zo’n beetje het WK zoals we het een tijdje gekend hebben: met FIDE-wereldkampioenen als Khalifman, Ponomariov, Kasimdzhanov, die hun titel behaalden in een wereldbekertornooi zoals de huidige World Cup. Dat waren geen prutsers, daar niet van, maar het toen heel tijdelijke aureool van beste ter wereld paste wel niet echt bij hen.
De vraag is: waarom liefst 3 kandidatentickets voor spelers uit de World Cup? Dat is niet zoeken naar de besten ter wereld, maar vragen om toevalstreffers. Maar wie zijn dat, de besten ter wereld? Op rating kun je niet helemaal afgaan: men kan weinig spelen en zijn ELO kunstmatig hoog houden, of het aandikken middels kleinere tornooien. Hoe schaamteloos dat kan, zagen we bij Firouzja in de vorige cyclus en nu bij Nakamura, die zonder zijn ELO in gevaar te brengen een pak regionale tornooitjes meepikt waarin hij vlotjes alles wint en waarmee hij en passant voldoende partijen sprokkelt om aan het minimaal vereiste aantal te geraken. Met maatregelen om dat soort ongein tegen te gaan loopt FIDE altijd achter de feiten aan.
Waarom de oplossing niet zoeken waar ze eigenlijk al zit? Enkele jaren geleden werd het zogenaamde FIDE-circuit ingevoerd, goed voor één plaats (per jaar, dus samen 2) in het Kandidatentornooi. Dat is een systeem waarbij schakers punten kunnen verdienen door deel te nemen aan door FIDE erkende tornooien. Dat zijn meestal onafhankelijke tornooien, maar ze moeten voldoen aan FIDE-criteria om mee te tellen. In belangrijke tornooien zijn wat meer punten te verdienen dan in kleinere evenementen, en voor iedereen geldt (mutatis mutandis net zoals voor ons eigenste rapidcriterium) dat alleen je (5) beste resultaten meetellen. Wie aan voldoende tornooien deelneemt en bovenaan eindigt, heeft meteen bewezen dat hij (of zij) in het voorbije jaar het best heeft gepresteerd en daarbij ruim voldoende actief is geweest. Reduceer m.a.w. die tickets voor tornooien als Grand Swiss en World Cup (reserveer 1 ticket, voor de winnaar, i.p.v. resp. 2 en 3) en ken er 3 meer toe aan het FIDE-circuit, want daar vind je de spelers die globaal, over een heel jaar, de besten zijn geweest. Schaf meteen ook het ratingticket af, zodat de Firouzja’s en de Nakamura’s op een eervolle manier hun kwalificatie moeten zien af te dwingen, en dan heb je 6 plaatsen voor FIDE-circuit-prestaties, 3 voor elk van de twee jaren van een WK-cyclus. Momenteel zijn er maar 2 plaatsen voorzien, één voor 2024 (Caruana) en één voor 2025 (mogelijk Praggnanandhaa). Bij dubbels schrap je er één voor het ene jaar en vul je aan met 4de plaats etc., zodat je altijd 6 spelers hebt die sowieso een mooi palmares kunnen voorleggen en geen toevallige lucky winners zijn geweest in 1 tornooi. Hallo, FIDE?
Voor de aardigheid even gekeken naar welke 6 spelers via het FIDE-circuit van 2024 en 2025 naar het Kandidatentornooi zouden mogen, als er effectief 6 plaatsen waren voorzien i.p.v. 2. Voor 2024: Caruana, Arjun en Abdusattorov, voor 2025 (voorlopig, want het jaar is nog niet om): Praggnanandhaa, Giri en Bluebaum. Die laatste twee zijn al gekwalificeerd, maar het is zoeken naar invallers, want de eerstvolgende kandidaten (met minimaal 5 tornooien, minder mag niet) staan een heel eind verder in de voorlopige stand (Nihal en ene Amar). Aangezien de WK’s Rapid en Blitz ook meetellen, zullen er bij veel spelers nog zeker 2 tornooien bijkomen, meestal genoeg om aan 5 te geraken. Dat volstaat echter niet, want van die 5 mag er maar hooguit 1 rapid- of blitztornooi worden meegeteld, dus hebben ze nog minstens een extra ‘standaardtornooi’ nodig. Gelet op het feit dat de eerste 10 van vorig jaar op 2 na allemaal ten minste 5 (en vaak meer) geldige tornooien hadden afgewerkt, zal dat dit jaar ook nog wel lukken. Als de 10 besten in de voorlopige stand allemaal aan het vereiste aantal tornooien geraken – Caruana buiten beschouwing gelaten omdat die al in het drietal van 2024 zit – dan zouden Keymer en So zich ook plaatsen. Dat zou ten minste 6 spelers uit de huidige top 10 (FIDE-ratings 1/11) opleveren, terwijl het er nu nog maximaal 4 kunnen worden, van wie er 1 het spel alleszins niet naar de geest van de regels speelt, om het netjes te formuleren.